محمد نصير بن جعفر فرصت شيرازى
274
آثار عجم ( فارسى )
ساختهام و بسيار بسيار خوب و مرغوب ساختهام در اين فارس و نزديك عمارت پدرم منهم عمارتى ساخته و بنا كردهام ؛ خوش منظرى بنا نمودهام ؛ و اين همه ، از قدرت اورمزداست ( 1 ) . مىگويد گشتاسپ پادشاه : اورمزد ، نگاهدارى من و ولايات من و ولايات پدر من را بفرمايد و اورمزد همه را نگاه دارد . [ حوض خانه ] : چون از دروازهء مذكور و آن حيوانات مجسّمه مىگذرند ، در طرف دست راست عرصهگاه تخت ، زمينى است بدون عمارت ؛ و در وسط آن ، حوضى است از يك پارچه سنگ [ 162 f ] ؛ به اين معنى كه در آنجا قطعهاى از كوه بوده ، همان را حوض قرار دادهاند ؛ طولش 5 ذرع و 5 گره و عرضش 4 ذرع و نيم ؛ و عمق چندانى ندارد ؛ و ما در نقشهء نمرهء 16 ، آنجا را كه حوض است ، صريحا اسم آن را نوشتهايم . از قرائن معلوم مىشود كه آن زمين ، فضايى بوده و اطراف آن حوض ، باغچهها ؛ و مىشايد نيز [ كه ] غرس اشجار و رياحين نموده بودهاند . [ ايوان چهل ستون ] : از اين فضاى بىعمارت كه گذشتيد ، ايوان و سرايى بسيار بزرگ و وسيع است و آن عمارت مشهور به 40 ستون است كه آن را 40 منار نيز مىگويند . اكنون 13 ستون در آنها بيشتر باقى نيست و بعض از اهل تاريخ ايران ، اين ايوان را نسبت مىدهند به هماى « 1 » بنت بهمن « 2 » و گويند وى ساخته است و بعضى هم نوشتهاند كه « هما » در اين عمارت مسكن داشته ؛ و الّا از بناهاى ديگر سلاطين است . مؤلّف گويد : از ترجمهء خطوط آنجا ، استنباط مىشود كه اين عمارت را « هما » بنا ننهاده است ؛ به هر حال وضع عمارت چنين است كه مهتابى بسيار بزرگى بستهاند ؛ چون دامنهاش در زير خاك است و همچنين بعض جاها سنگ بالاى مهتابى را از ميان بردهاند كه پا تا كمر بعض از صورتها كه بر آن منقوش است ، بجاست و بالا تنه ندارند ؛ ارتفاع
--> ( 1 ) . گويند سى سال پادشاهى كرد در ايران . پس داراب پسر خود را - كه پدر دارا باشد - وليعهد نمود و اين به قول مورخين ايران است و هماى را هماى آزاد و چهرآزاد نيز مىنامند . ( 2 ) . به قول اهل تاريخ ايران ، پسر اسفنديار است و او را « دراز دست » مىگفتهاند ؛ چو [ ن ] كه دستهايش دراز بوده و بعضى گويند از آن جهت دراز دستش گويند كه دستى در اجراى حكم به بلاد بسيار داشته ؛ و اللّه اعلم .